Jeżeli temat śladu węglowego w waszym przedsiębiorstwie jest nowością, to zapytania, które otrzymujecie od klientów mogą być nie do końca zrozumiałe. Duże firmy pytając się swoich dostawców o ślad węglowy z reguły mogą oczekiwać dwóch informacji:
- obliczonego śladu węglowego firmy oraz działań związanych z jego ograniczeniem
- obliczonego śladu węglowego konkretnych produktów
W poniższym artykule postaram się wytłumaczyć na czym polega różnica.
Co to w ogóle jest ślad węglowy?
Efekt cieplarniany – to efekt dzięki któremu w ogóle występuje życie na naszej planecie Ziemia! Gazy cieplarniane zatrzymują przychodzące ze Słońca do Ziemi ciepło w atmosferze za pomocą swoich szczególnych właściwości. Dzięki temu na naszej planecie utrzymuje się odpowiednia temperatura aby przyroda mogła się rozwijać.
Globalne ocieplenie – to powiększanie efektu cieplarnianego, co jest dla naszej cywilizacji groźne. Globalne ocieplenie jest zjawiskiem, które powstaje w wyniku zwiększenia stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze. W największym stopniu do zwiększenia stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze przyczynia się działalność człowieka.
I to właśnie opisuje ślad węglowy — jest miarą emisji gazów cieplarnianych, które powstają w wyniku działalności człowieka. W ramach śladu węglowego mierzymy jaka jest emisja konkretnych 7 gazów cieplarnianych (CO2, CH4, N2O oraz grupa czterech gazów fluorowanych) w wyniku konkretnej działalności człowieka jak np. działalność firmy lub konkretny produkt.
Na sumę emitowanych gazów cieplarnianych – które razem wyrażone są jako CO2e, składają się dwutlenek węgla, metan, podtlenek azotu oraz gazy fluorowane. Nic ponadto — ślad węglowy nie mówi nam nic o smogu, o zanieczyszczeniu gleb czy wód, o ilości pyłów czy kwaśnych deszczach. Ślad węglowy pokazuje tylko informację o wpływie na klimat, czyli na efekt cieplarniany Ziemi.
Ślad węglowy organizacji
Omówmy w pierwszej kolejności pojęcie śladu węglowego organizacji. Zgodnie z najpopularniejszą metodologią (GHG Protocol: Corporate Accounting) ślad węglowy organizacji dzielimy na trzy Zakresy:
- Zakres 1: emisje bezpośrednie — dotyczy takich aktywności jak spalane paliwa w firmowych źródłach ciepła, spalanie paliw przez flotę pojazdów firmowych (samochody, wózki widłowe, a nawet łodzie i samoloty).
- Zakres 2: emisje pośrednie energetyczne — dotyczy takich aktywności jak zużycie energii elektrycznej oraz sieciowej energii cieplnej czy chłodniczej, ale tylko od zewnętrznych dostawców.
- Zakres 3: emisje łańcucha wartości firmy — podzielony jest na łącznie 15 kategorii w dwóch grupach: UPSTREAM (emisje przychodzące do firmy) oraz DOWNSTREAM (emisje wychodzące do firmy). W bardzo dużym uproszczeniu: grupa upstream (Kategorie 1–8) to emisje związane z kosztami firmy, a grupo downstream (Kategorie 9–15) to emisje związane z przychodami firmy.
Zakres 1 i 2 są obowiązkowe. Zakres 3 jest dla znacznej większości firm opcjonalny. Dla znacznej większości firm przemysłowych obliczenie śladu węglowego w Zakresie 3 będzie dużym i trudnym wyzwaniem do przygotowania. Wielkość śladu węglowego w Zakresie 3 jest z reguły najwyższa. Natomiast bez podjęcia tego aspektu, ciężko mówić o realizacji zadań środowiskowych w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Ślad węglowy produktu
W odróżnieniu do śladu węglowego organizacji, ślad węglowy produktu, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do emisji które powstały w wyniku produkcji i użytkowania danego produktu/grupy produktowej o bardzo podobnych cechach. Bardzo często ten temat jest podejmowany dopiero, gdy firma policzyła emisje firmy conajmniej w Zakresie 1 i 2 i zdobyła już pewną wiedzę z tym związaną.
Ślad węglowy oblicza się w cyklu życia produktu z uwzględnieniem metodyki LCA dla wybranych etapów życia produktu:
- Od bramy do bramy — ogranicza się jedynie do emisji związanych z procesem produkcyjnym. W uproszczeniu to Zakres 1 i 2 firmy podzielony na ilość wytworzonych produktów.
- Od kołyski do bramy — uwzględnia kwestie związane z zakupionymi surowcami, ich dostawą, etapami produkcji oraz pakowaniem. Jest to najpowszechniej wykorzystywany zakres w komunikacji B2B.
- Od kołyski do grobu — uwzględnia ponadto transport do odbiorcy i emisje związane z jego użytkowaniem oraz utylizacją. Jest to zakres pełnego cyklu życia produktu.
- Od kołyski do kołyski — wybiegamy ponad okres życia produktu i analizujemy korzyści wynikające z możliwości wykorzystania nowych surowców powstałych z utylizowanego produktu.
Czym różni się ślad węglowy firmy od śladu węglowego produktu?
| Kategoria | Ślad węglowy firmy | Ślad węglowy produktu |
|---|---|---|
| Informacje | Dotyczy całej firmy/grupy spółek | Dotyczy jednego, konkretnego produktu lub grupy produktowej |
| Zakres | Zakres 1 i 2 (dotyczy tylko firmy) lub Zakresy 1–3 (razem z łańcuchem wartości firmy) | „od bramy do bramy" / „od kołyski do bramy" / „od kołyski do grobu" / „od kołyski do kołyski" |
| Ocena niepewności | dobrowolna | wymagana |
| Okres | z reguły raz w roku | z reguły raz na kilka lat |
| Koszt wdrożenia | Zakres 1–2 – niski; Zakres 1–3 – stosunkowo wysoki | stosunkowo wysoki, w zależności od ilości wytwarzanych produktów |
| Stosowanie | raporty ESG, ratingi typu EcoVadis czy CDP, informacje dla klientów, którzy liczą Zakres 3 swojej firmy | etykietowanie węglowe produktu, informacje dla klientów którzy liczą ślad węglowy swoich produktów lub Zakres 3 swojej firmy |
| Przykład redukcji | obniżenie zużycia energii elektrycznej przez wymianę oświetlenia na LED; zakup energii elektrycznej z gwarancjami pochodzenia | Zmiana surowców na materiały z obniżonym śladem węglowym |
Dlaczego dostałem zapytanie o ślad węglowy od swojego klienta?
Rosnąca presja ze strony rynku, konsumentów oraz regulacji prawnych sprawia, że największe firmy uwzględniają aspekt środowiskowy w swoich strategiach i stawiają takie oczekiwania dostawcom w swoim łańcuchu dostaw. Poniżej krótka lista przykładów:
- Raportowanie ESG: W Unii Europejskiej pojawił się obowiązek raportów niefinansowych, jednym z elementów raportowania są informacje na wpływu firmy (czasami wraz z łańcuchem dostaw) na zmiany klimatyczne.
- Realizacja strategii neutralności klimatycznej: Największe korporacje działające na terenie UE zobligowane są do opracowania i wdrożenia strategii dążenia do neutralności klimatycznej. Jednym z niezbędnych elementów takiej strategii jest dekarbonizacja własnego łańcucha dostaw.
- Branżowe zmiany regulacyjne: W sektorze budowlanym w wielu krajach UE istnieje obowiązek analizy śladu węglowego nowych budynków. Aby móc policzyć ślad węglowy budynku wymagane są informacje o produktach wykorzystanych do jego budowy.
- Chęć zdobycia przewagi konkurencyjnej: Coraz więcej firm stara się wyróżniać dzięki obniżeniu śladu węglowego swoich produktów, a to jest niemożliwe bez zdobycia rzetelnych informacji od swoich dostawców.
Jakie normy są stosowane do obliczania i raportowania śladu węglowego?
Do obliczania i raportowania śladu węglowego różnych działań, produktów lub organizacji, stosuje się różne normy i standardy. Oto kilka z najczęściej używanych norm:
- Greenhouse Gas Protocol (GHG Protocol): Najpowszechniej wykorzystywana metodologia obliczania śladu węglowego w biznesie. To inicjatywa World Resources Institute (WRI) i World Business Council for Sustainable Development (WBCSD). Określa standardy dla kwantyfikacji emisji gazów cieplarnianych, zarówno na poziomie organizacji (Corporate Accounting Standard) jak i produktu (Product Life Cycle Standard).
- ISO 14064: Norma międzynarodowa opracowana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO) dotycząca kwantyfikacji, monitorowania i raportowania emisji gazów cieplarnianych. Składa się z trzech części: ISO 14064-1 (organizacje), ISO 14064-2 (projekty redukcyjne) oraz ISO 14064-3 (walidacja i weryfikacja emisji).
- ISO 14067: Norma ta koncentruje się na kwantyfikacji śladu węglowego produktów. Obejmuje zarówno emisje związane z cyklem życia produktu, jak i jego skuteczność w ograniczaniu emisji podczas użytkowania (Carbon Footprint of Products).
- PAS 2050: Norma opracowana przez British Standards Institution (BSI) skupia się na ocenie wpływu na środowisko produktów i usług w różnych fazach cyklu życia (np. produkcja, dystrybucja, użytkowanie, utylizacja).
Czy obliczanie śladu węglowego firmy lub produktu jest obowiązkiem?
Odpowiedź na to pytanie brzmi: TO ZALEŻY. W związku z przyjęciem dyrektywy CSRD, w niedalekiej przyszłości pojawi się obowiązek przygotowywania raportów ESG zgodnie z wytycznymi ESRS. Jeden ze standardów ESRS E1 dotyczy zmian klimatycznych, w ramach których obowiązkowe będzie raportowanie śladu węglowego organizacji w Zakresach 1 i 2. Zakres 3 dla niektórych firm będzie w ograniczonym zakresie również obowiązkowy.
Ślad węglowy produktu będzie obowiązkowy dla firm importujących określone produkty z poza granic Unii Europejskiej w ramach podatku granicznego od śladu węglowego CBAM. Ogólne założenie jest takie, że określone, strategiczne grupy produktowe jak aluminium, cement czy nawozy będą objęte dodatkowym podatkiem, jeśli ślad węglowy importowanego produktu będzie wyższy od narzuconego poziomu.